Monday, September 5, 2016

Tuidongoh Sunsuzon di Otogui


Potuidongoh sunsuzon id piahatan do tuhun mamasok Pogun Sabah, id piahatan do tuhun nu sondii.

Noboos do kivaa hobi kuang apat ngoopod (40) 'suku' toi tinimungan tuhun mogiigizon ii miipiaga kozuuzuvo pamaamasi. 'Tribe', ka, id boos Onggilis ii kikomozon do:

"a social division in a traditional society consisting of families or communities linked by social, economic, religious, or blood ties, with a common culture and dialect, typically having a recognized leader."

Suku diti sambaagizan tuhun poingizon id iso' kinoizonon ii miaga o koubasanan om boos, lahan pogiigizon, kotumbazaan om pigasan-zaa miampai do huguan ii imozoon dioho sabaagi tinimungan.

Pisangadan Miobpinai
Di poguhu, songuhun kusai di tabagkong om tavakas adadi do huguan. Kaanu isido toi zioho do mongumohig di tinimungan. Nga kivaa nogi huguan suvai ii tonudon do tuhun. Bobohizan! Kogumuan bobohizan do tondu. Tuhun tavakas kaanu monokodung do suku dioho do humantoi id piimangan toi pisangadan humavan suvai suku. Naamot diti, doiho no ii bobohizan ngaavi do momiunait mokisokodong do 'miontong' dioho mooi do kahantoi. (Aiso po do adat Kristian, ontok timpu dii.)

Mogiahiahi o suku tuhun mamasok. Iisai ii kahantoi, zioho no ii indama om koosizan do suvai tinimungan (suku). Nga' ii podii kahasaan tuh zioho sondii o misangod. Naamot diti, kivaa tinauh suvai mantad dahabus do manangod tuhun mamasok id koibutan Pulou Borneo. Kivaa boos do ogumu haid tuhun 'Kadazan' poingizon id tisan daat nga sabap no do kivaa magagaau bolongingi id daat, do mininsodu zioho mantad tisan daat. Ogumu dioho do nasazangan do tuhun magagaau diti om nimaan padagangoh.

Bagahon ii do tuhun mamasok do misangod, nohiivan dioho o sangod do suvai.


Zaa Pigagutan Kakaal Kivaa
Au nodii misangod tuhun Kadazan (toi tuhun mamasok) do baino. Au nodii momutu do tuhu do posoviton id dindud daamin do dodizon bangkavan.

Nga kakaal do humuzung zaa do pigagutan id tinan dioho. Okon nodii do momoguno do ilang do pomutu do tuhu do gagut nga momoguno nodii do boos om ula-ula miampai tudu do monguntazag om papaatu do suvai tuhun kaampai no tinau sondii.

Kivaa noongou ku do piipio kinaantakan ontok kivaa piabazan. Ontokon ii paganakan di kusai do 'sogit' sabap no do nokopisangod di poguhu, ka. Avasi iti nga ii paganakan di tondu nga manaak nogi daa do 'sogit' sabap komohoingan dati dosido nga nokoponongkisangod. Sopi taak-taak do 'sogit,' hobi vinasi montok di duvo tuhun miaboi om tiinu dioho.

Nokuo tu koontok do kivaa 'sogit'?

Noko-uot zou do songuhun faado topuak (white priest) nung koontok do manaak do 'sogit'. Au kahasa ii, ka disido tu tuddu nopo do 'sogit' nga mooi do kopibabas, kotonduhi pivasian id piahatan do tiso om tiso. Miaga kozo do monoodo sunsuzon kavavagu ii, mooi do kosunsui ii kavasian.

Kopongidu ii 'sogit' di zaa talaat do pigagutan. Montok do tuhun Kristian, kaanu do balakat do mimang do miaga diti. Nga songinan vogok, au onini om au agazo, nga nogonop no. I nopo ii kiguno nga ii komozon do tanda do kapanaakan di 'sogit'.

Avasi mogium lahan do momohiung di 'zaa pigagutan' id taatangah do tuhun Kadazan. Otopot do aiso tuhun do mimpanau do mogium ahal. Nga kivaa tanda-tanda ii okito do otopot do 'zaa pigagutan' diti kopogovit do kopipihad id taatangah do tuhun Kadazan. Okonko magampa iti do ogumu kozo ii kiula do miaga diti. Nga kivaa ma dii.

Kivaa susui do piipio tuhun ii nasamaanan ku do songian nopo do kivaa Kadazan mogukab kadai id kampung nga okudi tuhun sondii do monokodung. Ii hobi alaat, kivaa kuminam do papaatu do kadai do tuhun dii. Ii nopo daa tavasi nga nung au momohi mantad kadai dii, kada pootuo tuhun dii. Okon nangku do hobi avasi do ingkaa?

Atahang do tuhun Sina mogisosokodung. Songian nopo do kivaa tuhun Sina mogukab do kadai, mikot ngaavi Sina suvai do manakadai miampai do mooi akan toi pomohi konunu id kadai dii. Au nangku kaanu tuhun mamasok do mimang do miaga diti?

Tantu do kaanu! Hiivai pigagutan, ondomo kavasian, ka do momohoing ngaavi. Zotokou nopo nga 'mogohos do koposizon', ka di iso hozou Kadazan.

Iumo Piagahan OKON Pisuvazan
Itia no, kangku daa, iso' lahan do kaanu monuidong toi monoodo do sunsuzon id piahatan do puu tuhun mamasok. Nga iumon daa ii piagahan di tangavasi.

Ouhan ih kozo do mogium do komungkangan do suvai tuhun. Ii podii do sondii nga kivaa nogi komungkangan. Dadi nung kivaa komungkangan sondii, ingkuo dii papahasa do vokon? Miaga kozo di boos do mohoing do, "Ii poizuk manaasangih om momungaan di lanjang do oitom ko," ka.

Hobi avasi om koontok do mogium nunu kavasian om kavakasan do tuhun suvai. Koponuidong iti do sunsuzon ii vazaan do kavasian.

Soumul-umul tuhun do minggisom do dumadi tuhun tavasi. Maza do iso' no kahasaan do atagak ii. Koposizon ovuzas, tiinu natagak. Nunu ii noohu nga sonso ii au ih kaanu popotonduhi di kavasian nung au' no otopot ii panansahan dii.

Dadi tuidongoh no sunsuzon id paihatan do tuhun mamasok, id piahatan do tinau Kadazan.



Komi:
Kivaa dati ii kotoimo do pomusaavan diti. Nga kivaa nogi dati ii au kotoimo. Kumaa dioho, maan nopo potohibo ii om maan no hiivai.


Thursday, August 4, 2016

Pionitan do Kadazan om Dusun

Nunu pionitan do Kadazan om Dusun?

Koiho tokou do kivaa Kadazan ii au aanangan pungaanan do 'Dusun'. Kivaa nogi Dusun ii au aanangan do pungaanan do 'Kadazan'. Nga koiho nogi tokou do saviavi tuhun mamasok sandad pogun pinungaanan do tuhun Tabai do 'Dusun'. Nimaan tonudo do Bolitis o ngaan diti. Nga kivaa tuhun topuak do minonuat do okonko Dusun ngaan do tuhun mamasok diti. Id Papar, tuhun mamasok momungaan dioho sondii do 'Kadazan' (Owen Rutter, 1929).

Miaga do nohiivan do tuhun Kadazan toi Dusun do mongiho om mamalati do nunu kozo komozon do duvo boos diti, Kadazan om Dusun. Kosiisian kozo songian kivaa kuminam modsudu duvo tinimungan diti mooi do kopiodu om opibaagi. Kivaa dati tuddu dioho pointantu ii ziizioho no nokoiho. 

Nga kada' po. Mundoong po toluuai. Kanou momusoou.

Kivaa nabasa ku do komozon nopo do 'Kadazan' nga 'tuhun' ka. Tumanud DahinBoos (dictionary), 'dusun' nopo nga 'pomutanaman' toi pongumaan. Nung ingkaa iti, patut do aiso do piuvahan do nunu ngaan ii gunoon. Huguan Kadazan-Dusun nokopiakun do ngaan gunoon montok Kadazan om Dusun. Kadazandusun toi Kadazan-Dusun. Tumanud diho id savat, komozon nopo do Kadazan-Dusun nga 'tuhun pomutanaman'. Kotunud nunu nopiakunan do huguan KDCA. Mantad dii, nimaan poohono ngaan Kadazan Cultural Association (KCA) kumaa KDCA toi Kadazan-Dusun Cultural Association.

Dadi, au tagal poohonon ngaan do Kadazan-Dusun kumaa 'Momogun' miaga di pinaatag do Momogun National Congress (MNC). Nung maan potihombuso atag, avasi do pibaasan po kozo miaga di noboos di Datuk Wilfred Bumburing.

Nakahabus id kalatas abal nunu noboos di Huguan Siou, Tan Sri Pairin Kitingan, do tagal maan poohono ngaan, ka. 'Momiubat nopo timpu,' ka disido. Ohodong zi Jornah Mozihim gisom minoboos do 'aiso dii visi di Pairin' montok do tuhun dau,' ka. Om minamadas di Pairin do ingkaa dati isido sabap no do okonko isido huguan do parti politik ii pinapaatag diti.

Au no tagal moboos do miaga diti. Au kaanu manalasai do nuununu ahal do ingkaa pomusaavan. Osikap papaatu pombisalaan.

Kada do maagab-agab. Kivaa dati ahal tagazo ii ohiivan toi atahiban. Tiinu do Kadazan-Dusun okonko asalasai do insan no miboos. Naamot diti, poingindad gagut ngaavi do Kadazan-Dusun do managkom kosivatan do papaatu tuhun mamasok sandad pogun diti. Iso nopo dioho nga ii tinimungan ii naabal do kivaa huguan toi 'commander' id potitikid kinoizonon id Sabah.

Kada no onuai ii gagut do ilang ii gunoon dioho do monobok do Kadazan-Dusun.


Onuo No Nunu Ii Tavasi

Somok no do au zou nokosikul. Aiso sikul ii osomok. Kivaa vagu boos mantad songuhun tondu ii aino no baino do au zou mimang pougadon sumikul, ka. Koosi vagu ii z'ina ku do sazangan zou do tuhun.

Nga' haid podii om kosikul zou nodii. Au' monguo tu' ii nopo kiguno om avasi nga' nokosikul om koiho mambasa om monuat. Onuon ku iti sabaagi do iso' kavasian montok dogo.

Pakaazai tokou doid huguan ngaavi do Kadazan-Dusun.

Ontok di koungkahat pomusaavan misosondii id tanga do Kadazan (om Dusun), tuminimung huuhuguan do Kadazan do mogiboboos. Imbuhai no piipio huguan Kadazan kaampai no zi Donald Stephens (touvi minaganu ngaan Fuad Stephens om noonuan gaa do 'Tun'), Peter Mojuntin, Vincent Lajingau om piipio Sino-Kadazan miaga di Fong Peng Loi om Richard Yapp. Nga' songian do nimaan zozopo o UPKO, kivaa ii au naanangan. Hobi po kohohodong do tuhun songian nokosuvai kotumbazaan di Donald Stephens.

Songian do nakahantoi o Berjaya om nadadi do polinta Sabah, noondos o tuhun Kadazan (om Dusun). Au ahaid kaandasan diti sabap no do naatu ii kapal sinakazon dioho.

Nokoindad o tuhun Kadazan-Dusun gisom timpu di Pairin Kitingan om PBS ii nokopomolinta do Sabah do sohinaid do opod toun. Sabap no do ula do politik do au nakata-u' zi Pairin Kitingan sabaagi do Huguan Montili do Sabah sundung potuu do nahantoi do PBS o pomihian Pogun Sabah.

Huguan Kavavagu do Kadazan-Dusun No-ium
Mantad do kinahantazan do PBS do nokointutun huguan kavavagu do Kadazan-Dusun. Nokoigit zioho do kalaja miaga doid Komontilian toi Upis Polinta. Kivaa nodii ningkokoton dioho do monunda do kinoizonon id siibo kuasaon dioho. Kivaa kosivatan dioho do popomogot ningkokoton koposizon do tuhun dioho sondii.

Tuhun nopo nga tuhun. Kivaa nogi upisol Kadazan-Dusun nonuan ningkokoton koupisan di agazo kuasa. Nga ii podii kosusaan, au nakapanau kalaja miampai tavaavasi. Songian kaatu Polita PBS, kivaa nogi upisol takavas ii noiduan do ningkokoton. Kivaa nogi di pinoinsiibo ningkokoton tu' au' nokoimagon id ningkokoton dii.

Kababakan Pisaan
Sabap no do pisuvazan do pomusaavan do nababak pisaan do huguan PBS. Kivaa vagu kuasa mongogot mantad id dahabus do tinimungan tuhun Kadazan-Dusun. Tinimungan diti kihizab do ababak tuhun Kadazan-Dusun. Kivaa piipio huguan PBS huminabus om minonuidong do parti politik dioho sondii. Nakahantoi kointohu ii gagut ngaavi do tuhun Kadazan-Dusun.

Onuo no NUNU ii Avasi om Otopot
Ogumu kinaantakan id taatanga do Kadazan-Dusun gisom no do naatu mantad kuasa do momolinta Pogun. Nga' ingkaa no id pihavanan politik.

Ii podii do kivaa huguan Kadazan-Dusun ii kuminam papaatu do sompi-huguan do Kadazan-Dusun. Ingkaa id politik motuu. Nga ii nopo kotunud om otopot nga NUNU nopo ii kavasian do noimaan do iisai nopo huguan Kadazan-Dusun ii avasi om nokopobuu do tuhun Kadazan-Dusun nga toimoon daa ii do noimaan do huguan dii. Nung miuva id politik toi koumatan do ningkokoton do Kadazan-Dusun nga kada no poomungo nunu kokomoi do ula kopooposizon do tuhun dii (character assassination). Aiso hasa mihavan boos mogium pomusaavan di hobi vinasi montok kobuuon do Kadazan-Dusun.

Onuo no nunu ii avasi, nunu ii kotunud om otopot, nunu ii kaanu papavakas do pilotian om pisaan do Kadazan-Dusun. Nung kaanu zou do ngaan mantad do papaatu zou do tuhun ku sondii, miaga nopo do monobok zou dogo sondii. Kaandasan ku au tumihombus. Touvi tadau, mononso zou nga nakatahib no. Timpu poguhu au nodii gumuhi po.

Momoguno do tapui do momohidang do amas (buhavan). Nga kahantazan do songuhun huguan mozo do kuukuo om ingkuo isido toi zosido songian koigit do kuasa tagazo. Otutudan nangku? Aavu' nangku? Dadi komozon diti do ningkokoton okonko komozon do aiso tonggungan. Kuasa dii okonko montok kavasian sondii nga montok kavasian songovian.

Iti no topiumanan ku sabap no do kaantakan id tatanga' do tuhun Kadazan-Dusun do baino.


Saturday, July 30, 2016

SABAH Pogun Tokou

"Sabah Pogun Tokou" ka di iso hozou Kadazan di poguhu po.

Songkuo katapatan diti! Iti no pogun tokou, pogun Sabah ii pungaanan haid do North Borneo. Nung au zou kahasa, kivaa tuhun pinungaanan do Borneo. Tama - mohoing kusai bo - di iso tambahut dati ii.

Songkuo po tuhun mantad dahabus do moboos do dioho do pogun diti nga okonko dioho do tana diti. Kivaa di magampa do hobi hinaid dioho poingizon do doiti. Otopot ko' au' iti? Nga nunu ii noihaan tokou, nunu ii noihaan do tuhun suvai, nunu ii poinsuat, iti no pogun do Kadazan-Dusun. Dusun nopo nga ngaan pinomungaan do tuhun Tabai do tuhun mamasok id tana id koibutan do Pulou Borneo. Onuo no do magagampa Bolitis iti. Tonudo no dioho iti tu aiso suvai nimaan sukuo dioho nga tuhun do Tabai.

Ahaid no do kivaa pomolintaan do Tabai. Indama haid o moligai do Tabai di poguhu ih kozo. Noihaan do tuhun Tabai do kivaa tuhun id Koibutan Borneo ii pomumutanom ngaavi. Pungaanai no dioho o tuhun mamasok diti do "Dusun". Komozon nopo do 'dusun' nga kabun toi pomutanaman. Ngaan nopo do tuhun ii poingizon id 'dusun' (kabun) nga suvai. Okonko Dusun!

Na, okonko abaazatan tuhun Kadazan-Dusun do tinau do suvai. Nga ingkuo dii nung apahan dioho o tana diti? Ingkuo dii nung moboos zioho do okonko doun Kadazan-Dusun sanganu do pogun diti? Poimizo dii nangku o tuhun mamasok sandad pogun (indigenous people)? Kobosuanan nung momusoou zioho do ingkaa!

Ii Podii Kaaha'
Ii podii kaaha do tinau Kadazan-Dusun tu ouhan o vookon huguan dioho do monoimo do boos ii kaanu popibaagi dioho, mokinongou boos di mananom do pisuvazan om kababaazat id taatangah dioho om mamabak dioho. Nung kinongoon boos mantad di tangalaat o pomusaavan toi mantad di okikip o pomuandaman, zioho ii kikaandak do opibaagi tuhun Kadazan-Dusun, aiso kokoozo do Kadazan-Dusun nga doid pioduan om kababakan. Iisai dii kaanu kavasian mantad diti? Okonko Kadazan-Dusun! Ngaavi nga zioho ii kivaa niat toi tuddu do mongimpau, monguasa, om monoto do Kadazan-Dusun! Iti no ii gagut totopot ii mimpuupula do dumadi do tambahut do Kadazan-Dusun. Okonko sompi Kadazan-Dusun sondii migagut. Kada dodizo gagut toi sangod o tuhun sondii! Kodimpot doid koutuman!

Insavat No Mantad Piuvahan
Nung au kaanu tuhun Kadazan-Dusun do minsavat mantad do pisuvazan om kobohingkaangan ii mikot mamaagi dioho, tomoimo nopo do au kotopong, hobi po au kosoibau, do tinau suvai.

Songian do huguan ngaavi do Kadazan-Dusun minsavat mantad piuvahan dioho, oovit nogi ii tutumanud ngaavi dioho do mimang do ingkaa. Inupus do ningkokoton (kuasa) om ngaan au ii kopogovit doid piisaan do Kadazan-Dusun.

Songian do tonomon o pigagutan, mongomot do tongus tompoizuzuvon. Songian mananom do pilotian om kavasian, mongomot do piisaan. Au ih aanu popiiso tuhun nung akakat ginavo di huguan, popoopokito nindamaan, popokito do kuasa om ningkokoton takavas.

Tumudu Kumaa Tiinu
Songian do au ohiivan tiinu do Kadazan-Dusun, au nogi ohiivan papatantu do avasi koikoton do sinakagon do Kadazan-Dusun do tiinu. Kadazan-Dusun ii muupuobo po do baino kitonggungan do mongumohig do tiinu do sinakagon do Kadazan-Dusun. Zioho no ii popotuidong do tansa pongumohig do tiinu do tuhun Kadazan-Dusun, zioho no ii mamalantis do lahan tonudon do sinakagon Kadazan-Dusun, zioho no ii papatantu do kivaa do TIINU do Kadazan-Dusun om do kotihombus tinau Kadazan-Dusun do mogiigizon doid tana tungkus diti do sogiigizom kivaa do pogun diti.


Wednesday, July 20, 2016

Insud no mantad Kobosuanan!

Kanou minsud mantad kobosuanan. Daapoh. Lotio po tokou boos diti.

Kuminam vookon monunuat Kadazan do poposuat 'kobosuanan' do 'kobosuonan'. Tombo ii kotunud? Dati do duuduvo do kotunud. Songian moboos tokou do kobosuanan, alatian do tuhun Kadazan ii kikabaahan moboos om mamalati Boos Kadazan. Nung moboos do 'kobosuonan', ka, ouhan dati do mamalati do mantad boos 'bosuon' ii nga osusuvazan dati ii tuhun hahaid. Boos impoon toi gamut do boos (root word, ka bo) nopo nga 'BOSUON'. Dadi, kobosuonan. Nga tagal do tumanud kozo do lahan monuat miaga diti. Id boos Onggilis, boos 'bosuon' nopo nga 'stupid'. Songian momoguno lahan monuat kavavagu, 'kobosuonan' nopo nga 'stupidity'. Ngam! Nga okonko saviavi boos aanu poposuat do ingkaa. Boos 'koiho' osuat nogi do 'koihaan', 'kopoihaan'. Obuihit nung posuaton toi booson do 'koihoan', 'kopoihoan'. Kasadu o diha songian moboos.

Na, kanou intangai nokuo tu minsud mantad kobosuanan. Ingkuo tokou do koinsodu mantad kobosuanan?

Nung maan pungaanai songuhun do 'bosuon', kikomozon ii do aiso toihahaan do tuhun dii. Au isido kaanu momusoou nunu ii kotunud toi mamalati nunu komozon do boos dovokon toi kaantakan id pohihiput disido. Osonod pomumusoou dau. Kivaa do tuhun do miaga diti. Nga kivaa nogi tuhun ii au minsingiho do mongipop di kobosuanan dau. Aanangan naku isido do miaga dii?

Nung au tuhun minsud mantad kobosuanan:
a) Au zioho kobuu, au kotopong dovokon.; osusa zioho do mogium kopooposizon;
b) Ouhan zioho do maan satahai toi duungon om gunoon dovokon;
c) Humansan zioho dovokon, au kaanu mingkakat id takod sondii.

Nga kosusaan nopo do tuhun ii otootopot do nohodi do bosuon nga au ih zioho koiho do bosuon zioho. Ingkaa no tumanud do koponoizukan di Dunning-Kruger. Miaga kozo di piipio kinaantakan do kivaa tondu noduung do kusai om minanaak usin togumu sabap noopo do nokotoimo bihin maza do 'social media' do guminavo kusai dii do tondu dii om maan dau sovooh. Kivaa vagu gambal do avantang (ogingo) do pinobuzu nga okonko isido ii. Tuhun toitom ih ma isido. Tuukoi!

Aiso sabap nokuo tuhun ii ohidas tutok do au koidu mantad kobosuanan. Ii no tuhun ii otootopot do bosuon do au koidu mantad ningkokoton miaga dii. Kivaa boos do tuhun tabaa do kisikul takavas gisom ki-'degree' au kaanu mogovit tuhun dii do opulokis do momusoou nung okonko opulokis isido do momusoou. Tanda noopo ih do nokosikul om koiho mambasa om monuat, ka. Om tomoimo nopo do kivaa tuhun bosuon, ka vagu.

Mositi nopo bogia do mugad sikul do baino. Tanak baino mositi nopo do kosikul gisom id universiti, gisom taang dokutul toi doctorate, nung koimat no kaampai no kouha kousinan. Nung au nga au kogusa dovokon.

Nga okonko komozon diti do tuhun ii au nakasavang do sikul om au kotutun do suat mositi do au kaanu masi gisom do avasi o ningkokoton dau id pogiigizon. Dati do vookon dioho hobi pinolokis do momusoou. Om apaagat om opoih vagu. Dati do hobi kobuu-on disido.

Otopot iti sabap do doiti tokou do baino. Om au ih ma nokosikul o komohoingan tokou! Koni? Nakaanu zioho do pinopotuidong do ningkokoton do sinakagon dioho. Om mantad dii do nokotuidong tinau Kadazan om nokobuzu do timpu gisom no do BAINO.

Id pomupusan, kivaa ditia iso susuzan di otopot.
Kivaa songuhun tambahut minonusuzan kokomoi tambahut dau. Upisol isido id baagizan / taang koiso' (Division 1 Officer) om agaagazo o gaji disido. Kivaa songuhun momumutanom ii poingizon id toning disido ii okito disido do tikid tadau do mugad moi pananom id kabun dau. Koihaai no do upisol dii do 'silent millionaire' tuhun dii mantad noopo do papadagang dii tanom dau do hazo. Nohibabaan isido! Na, iso kaantakan di otopot.

DADI, nokosikul toi au, kanou no minsud mantad KOBOSUANAN.


Friday, July 15, 2016

Mamasok Sandad Pogun

Na, isai tuhun mamasok sandad pogun?

Tumanud do susuzan guuguhu ii nokosuat, kivaa tinimungan tuhun di poguhu ih kozo, napadan ngoibu toun - dati do natusan ngoibu toun - do minundahiu izonon. Minonompogunan zioho do osodu kozo mantad Yunnan id kabaatan Pogun Sina pinakaazan id iso kinoizonon pungaanan do Sundaland id Kabaatan - Kohisaon Asia (Southeast Asia). Vookon dioho nokoikot id kinoizonon id nombo do poinsumpak o Pulou Borneo do baino. Pungaanan iti do 'migration' id boos Onggilis, koisudan do tuhun mantad iso kinoizonon kumaa iso kinoizonon kavavagu. Mogium o tuhun ngavi diti do kopooposizon di hobi avasi.

Tumanud do koponoizukan do akeologi, kivaa kinoizonon ngaavi Borneo ii dumimpot do 50,000 toun nakatahib. Dadi, ahaid no do kivaa mamasok id Borneo.

Iso nopo do tinau mamasok sandad pogun diti nga' komohoingan do tuhun Kadazan. Sabap no do minimang ahom o daat do agazo kinoizonon id Sundaland do nohimpuanan do vaig. Om koohu no o pulou-pulou ngaavi ii okito do baino. Borneo no iso mantad do pulou ngavi diti.

Koinsudan do Mogisusuut
Tumanud tuhun tangabaa, okonko insan no tinimungan tuhun do minundahiu izonon. Kivaa piipio koinsudan diti tumanud do timpu. Okon nogi ko tuutulus do nokoikot o tinimungan tuhun doid kinoizonon Borneo, ka. Nokoumbaza po doid kinoizonon suvai do poguhu do kuminaa id Borneo.

Sabap no do nokoinsodu mantad pomogunan haid do nakavahiu lahan pogiigizon do tuhun ngaavi diti. Nokoundahiu o boos dioho om koinaanano po nga nokosuvai tumanud do kozuuzuvo do nizonon.

Minooi zioho izon id duuk do Nuhu Nabahu, ka. Kivaa dati katapatan diti nga kivaa nokoboos do au otopot iti. Aiso tanda toi vaza do kivaa tinimungan tuhun tasapou nokoizon id somok do Nabahu, ka.

Tou, isai kotunud. Nga ii nopo otopot nga kivaa tuhun mamasok sandad pogun id Pulou Borneo, kaampai no Koibutan Borneo (North Borneo). Au pokuazan do au noihaan nombo nizonon dioho di koikot zioho.Nga mositi nopo do nokito dioho Nuhu Nabahu mantad sodu om intutuk no dati do kinoizonon dii.

Au nogi pokuazan do au noihaan nombo nizonon di komohoingan tuhun Kadazan di poguhu. Au nogi tagal do opusou kozo kokomoi do ahal diti. Indadon nopo do osoizuk tuhun tabaa do akeologi do ingkuo om nunu kozo naantakan di nibuvan toun nakatahib.

Boos Aki-Odu do Tinau Kadazan
Isai nokoiho kukukuo boos komohoingan tuhun Kadazan? Aiso nokoiho. Isai bosuon momiubat timpu mongiho ahal miaga diti. Nga ii otopot nopo nga hobi osima lahan moboos Boos Kadazan ko Onggilis toi boos ngavi suvai. Kivaa sabap nokuo aiso boos Kadazan tu aiso haid id taatanga tuhun Kadazan dii. Ingkuo dii Kadazan koiho do 'apple' toi 'ice box'? Aiso haid dii! Dadi aiso dii boos Kadazan montok dii.

Maai tokou ihoo iso no boos, boos 'sodop'.
sodop,night
kosodop, last night
minsosodop, evening
sonsoosodop, the whole night
kosodopon,night fall
doungosodop,night time

sodop om sodop dii, the same night
sodop koniab,last night
sodop baino, tonight
sodop suab, tomorrow's night
aahom sodop, late into the night
sodop takadop, dead of night
tanga sodop, midnight
aiso sodop/aiso todop, no sleep
modtiodopon, sleepy
odopon, place to stay/sleep
toodopon, usual place to sleep
hinimput odopon, bedroom
nasadapan, (doing something) until night time
osp

Okito do somoonu do iso no boos Kadazan nga ogumu boos Onggilis. Komozon nopo diti nga agazo kinobuu-on boos Tinau Kadazan.

Aiso kaanu papahasa Kadazan do aiso boos montok do 'ice', 'ice cream', 'snow', 'ice box' om suvai po. (osp=etc).

Kivaa boos Kadazan montok motorcar (botilom), chariot (montoilik) om bicycle (bunsiling). Iti no boos nosupu dati di atus toun nakatahib. Kivaa motu botilom novit do tuhun koloniol Bolitis di katahib toun 1881. Nga' ingkuo itia?
tissue, tinsu
pampers, pinsu
toothpick,titinsuk nipon
steam train, injin puput

Atahang do mamasok sandad pogun o tuhun Kadazan. Nung okon nga au ii atahang do nokobuu o Boos Kadazan.

Oukot Boos Kadazan gunoon do papadahin Boos Onggilis, miaga:
ice,vaig nokokodou
snow,asam tohomok
sleet,asam tohomok pointindugu

Nokuo tu pungaanan 'snow' do asam. Nung moboos 'vaig tohomok' okodou naku dii haid ii vaig asam? Ii nopo otopot nga 'okodou' o lasam sabap ogumu hongot dii kaampai bosi. Oukot toomod!

Ko-ii-iakan kozo, koni?

oputan vagu...


KADAZAN in Kadazan

KADAZAN in Kadazan toi Kadazan id Kadazan. Komozon: sinuatan blog kokomoi Tinau' Kadazan id boos do Kadazan.

Dadi, nokuo tuh monuat blog id boos Kadazan? Isai dii mambasa do susuzan ngaavi id boos Kadazan? Tuh vookon moboos do baino, "Au nodii koiho o sukod vagu do moboos Kadazan, au kalati Kadazan," ka.

Nga nokuo tuh au monuat id boos Kadazan sabap kivaa do boos dii om kivaa vagu kosivatan poposuat susuzan Kadazan doid internet?

Otopot ogumu sukod vagu baino do au kalati om au koiho moboos Kadazan. Amaluan zioho do moboos Kadazan. Au kadavot. Nabati. Dadi, moboos nodii zioho do Malazu, boos ii okonko boos kozo do Tinau dioho.

Nga kada po. Tutumood po naamot. Okudi nodii dati kahansanan tuhun Kadazan doid sukod vagu dioho. Sundung do ingkaa, kakaal kivaa kahansanan kavavagu. I tanak ngavi tongoniini, tanak ngavi id sikul tosiibo o hansanon do tuhun Kadazan baino do popohombus kapanampasizan do Boos Kadazan.

Muugumu tangaanak toniini do koiho om kalati do Kadazan. Kotohuadan kumaa dii minogium lahan do manampasi Boos diti.

Kotohuadan doid mohoing do tanak ngavi diti tu kotoboi moboos id Kadazan ii Boos dioho sondii. Kotohuadan doid mongingia ngavi do Boos Kadazan-Dusun id sikul polinta om sikul minsoosondii.

Dadi toboi no moboos id Boos Kadazan. Om tanud no do blog id Boos Kadazan diti.

Kotohuadan doid diozu. Vanadan kou no ngaavi do Minamangun.