Potuidongoh sunsuzon id piahatan do tuhun mamasok Pogun Sabah, id piahatan do tuhun nu sondii.
Noboos do kivaa hobi kuang apat ngoopod (40) 'suku' toi tinimungan tuhun mogiigizon ii miipiaga kozuuzuvo pamaamasi. 'Tribe', ka, id boos Onggilis ii kikomozon do:
"a social division in a traditional society consisting of families or communities linked by social, economic, religious, or blood ties, with a common culture and dialect, typically having a recognized leader."
Suku diti sambaagizan tuhun poingizon id iso' kinoizonon ii miaga o koubasanan om boos, lahan pogiigizon, kotumbazaan om pigasan-zaa miampai do huguan ii imozoon dioho sabaagi tinimungan.
Pisangadan Miobpinai
Di poguhu, songuhun kusai di tabagkong om tavakas adadi do huguan. Kaanu isido toi zioho do mongumohig di tinimungan. Nga kivaa nogi huguan suvai ii tonudon do tuhun. Bobohizan! Kogumuan bobohizan do tondu. Tuhun tavakas kaanu monokodung do suku dioho do humantoi id piimangan toi pisangadan humavan suvai suku. Naamot diti, doiho no ii bobohizan ngaavi do momiunait mokisokodong do 'miontong' dioho mooi do kahantoi. (Aiso po do adat Kristian, ontok timpu dii.)
Mogiahiahi o suku tuhun mamasok. Iisai ii kahantoi, zioho no ii indama om koosizan do suvai tinimungan (suku). Nga' ii podii kahasaan tuh zioho sondii o misangod. Naamot diti, kivaa tinauh suvai mantad dahabus do manangod tuhun mamasok id koibutan Pulou Borneo. Kivaa boos do ogumu haid tuhun 'Kadazan' poingizon id tisan daat nga sabap no do kivaa magagaau bolongingi id daat, do mininsodu zioho mantad tisan daat. Ogumu dioho do nasazangan do tuhun magagaau diti om nimaan padagangoh.
Bagahon ii do tuhun mamasok do misangod, nohiivan dioho o sangod do suvai.
Zaa Pigagutan Kakaal Kivaa
Au nodii misangod tuhun Kadazan (toi tuhun mamasok) do baino. Au nodii momutu do tuhu do posoviton id dindud daamin do dodizon bangkavan.
Nga kakaal do humuzung zaa do pigagutan id tinan dioho. Okon nodii do momoguno do ilang do pomutu do tuhu do gagut nga momoguno nodii do boos om ula-ula miampai tudu do monguntazag om papaatu do suvai tuhun kaampai no tinau sondii.
Kivaa noongou ku do piipio kinaantakan ontok kivaa piabazan. Ontokon ii paganakan di kusai do 'sogit' sabap no do nokopisangod di poguhu, ka. Avasi iti nga ii paganakan di tondu nga manaak nogi daa do 'sogit' sabap komohoingan dati dosido nga nokoponongkisangod. Sopi taak-taak do 'sogit,' hobi vinasi montok di duvo tuhun miaboi om tiinu dioho.
Nokuo tu koontok do kivaa 'sogit'?
Noko-uot zou do songuhun faado topuak (white priest) nung koontok do manaak do 'sogit'. Au kahasa ii, ka disido tu tuddu nopo do 'sogit' nga mooi do kopibabas, kotonduhi pivasian id piahatan do tiso om tiso. Miaga kozo do monoodo sunsuzon kavavagu ii, mooi do kosunsui ii kavasian.
Kopongidu ii 'sogit' di zaa talaat do pigagutan. Montok do tuhun Kristian, kaanu do balakat do mimang do miaga diti. Nga songinan vogok, au onini om au agazo, nga nogonop no. I nopo ii kiguno nga ii komozon do tanda do kapanaakan di 'sogit'.
Avasi mogium lahan do momohiung di 'zaa pigagutan' id taatangah do tuhun Kadazan. Otopot do aiso tuhun do mimpanau do mogium ahal. Nga kivaa tanda-tanda ii okito do otopot do 'zaa pigagutan' diti kopogovit do kopipihad id taatangah do tuhun Kadazan. Okonko magampa iti do ogumu kozo ii kiula do miaga diti. Nga kivaa ma dii.
Kivaa susui do piipio tuhun ii nasamaanan ku do songian nopo do kivaa Kadazan mogukab kadai id kampung nga okudi tuhun sondii do monokodung. Ii hobi alaat, kivaa kuminam do papaatu do kadai do tuhun dii. Ii nopo daa tavasi nga nung au momohi mantad kadai dii, kada pootuo tuhun dii. Okon nangku do hobi avasi do ingkaa?
Atahang do tuhun Sina mogisosokodung. Songian nopo do kivaa tuhun Sina mogukab do kadai, mikot ngaavi Sina suvai do manakadai miampai do mooi akan toi pomohi konunu id kadai dii. Au nangku kaanu tuhun mamasok do mimang do miaga diti?
Tantu do kaanu! Hiivai pigagutan, ondomo kavasian, ka do momohoing ngaavi. Zotokou nopo nga 'mogohos do koposizon', ka di iso hozou Kadazan.
Iumo Piagahan OKON Pisuvazan
Itia no, kangku daa, iso' lahan do kaanu monuidong toi monoodo do sunsuzon id piahatan do puu tuhun mamasok. Nga iumon daa ii piagahan di tangavasi.
Ouhan ih kozo do mogium do komungkangan do suvai tuhun. Ii podii do sondii nga kivaa nogi komungkangan. Dadi nung kivaa komungkangan sondii, ingkuo dii papahasa do vokon? Miaga kozo di boos do mohoing do, "Ii poizuk manaasangih om momungaan di lanjang do oitom ko," ka.
Hobi avasi om koontok do mogium nunu kavasian om kavakasan do tuhun suvai. Koponuidong iti do sunsuzon ii vazaan do kavasian.
Soumul-umul tuhun do minggisom do dumadi tuhun tavasi. Maza do iso' no kahasaan do atagak ii. Koposizon ovuzas, tiinu natagak. Nunu ii noohu nga sonso ii au ih kaanu popotonduhi di kavasian nung au' no otopot ii panansahan dii.
Dadi tuidongoh no sunsuzon id paihatan do tuhun mamasok, id piahatan do tinau Kadazan.
Komi:
Kivaa dati ii kotoimo do pomusaavan diti. Nga kivaa nogi dati ii au kotoimo. Kumaa dioho, maan nopo potohibo ii om maan no hiivai.
