Thursday, August 4, 2016

Pionitan do Kadazan om Dusun

Nunu pionitan do Kadazan om Dusun?

Koiho tokou do kivaa Kadazan ii au aanangan pungaanan do 'Dusun'. Kivaa nogi Dusun ii au aanangan do pungaanan do 'Kadazan'. Nga koiho nogi tokou do saviavi tuhun mamasok sandad pogun pinungaanan do tuhun Tabai do 'Dusun'. Nimaan tonudo do Bolitis o ngaan diti. Nga kivaa tuhun topuak do minonuat do okonko Dusun ngaan do tuhun mamasok diti. Id Papar, tuhun mamasok momungaan dioho sondii do 'Kadazan' (Owen Rutter, 1929).

Miaga do nohiivan do tuhun Kadazan toi Dusun do mongiho om mamalati do nunu kozo komozon do duvo boos diti, Kadazan om Dusun. Kosiisian kozo songian kivaa kuminam modsudu duvo tinimungan diti mooi do kopiodu om opibaagi. Kivaa dati tuddu dioho pointantu ii ziizioho no nokoiho. 

Nga kada' po. Mundoong po toluuai. Kanou momusoou.

Kivaa nabasa ku do komozon nopo do 'Kadazan' nga 'tuhun' ka. Tumanud DahinBoos (dictionary), 'dusun' nopo nga 'pomutanaman' toi pongumaan. Nung ingkaa iti, patut do aiso do piuvahan do nunu ngaan ii gunoon. Huguan Kadazan-Dusun nokopiakun do ngaan gunoon montok Kadazan om Dusun. Kadazandusun toi Kadazan-Dusun. Tumanud diho id savat, komozon nopo do Kadazan-Dusun nga 'tuhun pomutanaman'. Kotunud nunu nopiakunan do huguan KDCA. Mantad dii, nimaan poohono ngaan Kadazan Cultural Association (KCA) kumaa KDCA toi Kadazan-Dusun Cultural Association.

Dadi, au tagal poohonon ngaan do Kadazan-Dusun kumaa 'Momogun' miaga di pinaatag do Momogun National Congress (MNC). Nung maan potihombuso atag, avasi do pibaasan po kozo miaga di noboos di Datuk Wilfred Bumburing.

Nakahabus id kalatas abal nunu noboos di Huguan Siou, Tan Sri Pairin Kitingan, do tagal maan poohono ngaan, ka. 'Momiubat nopo timpu,' ka disido. Ohodong zi Jornah Mozihim gisom minoboos do 'aiso dii visi di Pairin' montok do tuhun dau,' ka. Om minamadas di Pairin do ingkaa dati isido sabap no do okonko isido huguan do parti politik ii pinapaatag diti.

Au no tagal moboos do miaga diti. Au kaanu manalasai do nuununu ahal do ingkaa pomusaavan. Osikap papaatu pombisalaan.

Kada do maagab-agab. Kivaa dati ahal tagazo ii ohiivan toi atahiban. Tiinu do Kadazan-Dusun okonko asalasai do insan no miboos. Naamot diti, poingindad gagut ngaavi do Kadazan-Dusun do managkom kosivatan do papaatu tuhun mamasok sandad pogun diti. Iso nopo dioho nga ii tinimungan ii naabal do kivaa huguan toi 'commander' id potitikid kinoizonon id Sabah.

Kada no onuai ii gagut do ilang ii gunoon dioho do monobok do Kadazan-Dusun.


Onuo No Nunu Ii Tavasi

Somok no do au zou nokosikul. Aiso sikul ii osomok. Kivaa vagu boos mantad songuhun tondu ii aino no baino do au zou mimang pougadon sumikul, ka. Koosi vagu ii z'ina ku do sazangan zou do tuhun.

Nga' haid podii om kosikul zou nodii. Au' monguo tu' ii nopo kiguno om avasi nga' nokosikul om koiho mambasa om monuat. Onuon ku iti sabaagi do iso' kavasian montok dogo.

Pakaazai tokou doid huguan ngaavi do Kadazan-Dusun.

Ontok di koungkahat pomusaavan misosondii id tanga do Kadazan (om Dusun), tuminimung huuhuguan do Kadazan do mogiboboos. Imbuhai no piipio huguan Kadazan kaampai no zi Donald Stephens (touvi minaganu ngaan Fuad Stephens om noonuan gaa do 'Tun'), Peter Mojuntin, Vincent Lajingau om piipio Sino-Kadazan miaga di Fong Peng Loi om Richard Yapp. Nga' songian do nimaan zozopo o UPKO, kivaa ii au naanangan. Hobi po kohohodong do tuhun songian nokosuvai kotumbazaan di Donald Stephens.

Songian do nakahantoi o Berjaya om nadadi do polinta Sabah, noondos o tuhun Kadazan (om Dusun). Au ahaid kaandasan diti sabap no do naatu ii kapal sinakazon dioho.

Nokoindad o tuhun Kadazan-Dusun gisom timpu di Pairin Kitingan om PBS ii nokopomolinta do Sabah do sohinaid do opod toun. Sabap no do ula do politik do au nakata-u' zi Pairin Kitingan sabaagi do Huguan Montili do Sabah sundung potuu do nahantoi do PBS o pomihian Pogun Sabah.

Huguan Kavavagu do Kadazan-Dusun No-ium
Mantad do kinahantazan do PBS do nokointutun huguan kavavagu do Kadazan-Dusun. Nokoigit zioho do kalaja miaga doid Komontilian toi Upis Polinta. Kivaa nodii ningkokoton dioho do monunda do kinoizonon id siibo kuasaon dioho. Kivaa kosivatan dioho do popomogot ningkokoton koposizon do tuhun dioho sondii.

Tuhun nopo nga tuhun. Kivaa nogi upisol Kadazan-Dusun nonuan ningkokoton koupisan di agazo kuasa. Nga ii podii kosusaan, au nakapanau kalaja miampai tavaavasi. Songian kaatu Polita PBS, kivaa nogi upisol takavas ii noiduan do ningkokoton. Kivaa nogi di pinoinsiibo ningkokoton tu' au' nokoimagon id ningkokoton dii.

Kababakan Pisaan
Sabap no do pisuvazan do pomusaavan do nababak pisaan do huguan PBS. Kivaa vagu kuasa mongogot mantad id dahabus do tinimungan tuhun Kadazan-Dusun. Tinimungan diti kihizab do ababak tuhun Kadazan-Dusun. Kivaa piipio huguan PBS huminabus om minonuidong do parti politik dioho sondii. Nakahantoi kointohu ii gagut ngaavi do tuhun Kadazan-Dusun.

Onuo no NUNU ii Avasi om Otopot
Ogumu kinaantakan id taatanga do Kadazan-Dusun gisom no do naatu mantad kuasa do momolinta Pogun. Nga' ingkaa no id pihavanan politik.

Ii podii do kivaa huguan Kadazan-Dusun ii kuminam papaatu do sompi-huguan do Kadazan-Dusun. Ingkaa id politik motuu. Nga ii nopo kotunud om otopot nga NUNU nopo ii kavasian do noimaan do iisai nopo huguan Kadazan-Dusun ii avasi om nokopobuu do tuhun Kadazan-Dusun nga toimoon daa ii do noimaan do huguan dii. Nung miuva id politik toi koumatan do ningkokoton do Kadazan-Dusun nga kada no poomungo nunu kokomoi do ula kopooposizon do tuhun dii (character assassination). Aiso hasa mihavan boos mogium pomusaavan di hobi vinasi montok kobuuon do Kadazan-Dusun.

Onuo no nunu ii avasi, nunu ii kotunud om otopot, nunu ii kaanu papavakas do pilotian om pisaan do Kadazan-Dusun. Nung kaanu zou do ngaan mantad do papaatu zou do tuhun ku sondii, miaga nopo do monobok zou dogo sondii. Kaandasan ku au tumihombus. Touvi tadau, mononso zou nga nakatahib no. Timpu poguhu au nodii gumuhi po.

Momoguno do tapui do momohidang do amas (buhavan). Nga kahantazan do songuhun huguan mozo do kuukuo om ingkuo isido toi zosido songian koigit do kuasa tagazo. Otutudan nangku? Aavu' nangku? Dadi komozon diti do ningkokoton okonko komozon do aiso tonggungan. Kuasa dii okonko montok kavasian sondii nga montok kavasian songovian.

Iti no topiumanan ku sabap no do kaantakan id tatanga' do tuhun Kadazan-Dusun do baino.